Bijzondere bessenstruiken: van deze bessen heb jij nog nooit gehoord!

Gepubliceerd op 20-01-2026

in Assortiment

Geschreven door Frank Houweling

Vraag een willekeurige tuinbezitter naar hun favoriete plekje, en de kans is groot dat ze je meenemen naar de bessenstruiken. Er is namelijk weinig dat kan tippen aan de luxe van je eigen tuin in lopen en een handvol verse bessen plukken. Het is het ultieme snoepen zonder schuldgevoel. Het mooie van een bessentuin? Het is fruit telen zonder het gedoe. Waar fruitbomen vaak jaren op zich laten wachten en de juiste snoei vereisen, zijn bessenstruiken de makkelijkste weg naar succes. Ze vragen weinig onderhoud, groeien bijna overal en belonen je elk jaar weer met een overvloed aan vitamines.

Dat smaakt naar meer, toch? En gelukkig kan dat ook. Naast de bekende rode bes en de braam is er namelijk een enorme wereld aan "vergeten" en bijzondere soorten die wachten om ontdekt te worden. Of je nu houdt van de zoete smaak van ananas, de kick van peper of de luxe van chocolade: er is een bes voor. In dit artikel nemen we je mee langs de meest bijzondere bessenstruiken.

Waarom zou je kiezen voor onbekende bessen?

Je vraagt je misschien af: als deze bessen zo goed zijn, waarom liggen ze dan niet in de supermarkt? Het antwoord is simpel: de meeste van deze soorten laten zich niet makkelijk grootschalig transporteren of ze rijpen niet allemaal tegelijkertijd af. Dat maakt ze ongeschikt voor de handel, maar juist perfect voor de hobbytuinier.

Bovendien zijn veel van deze 'wilde' of bijzondere soorten vaak een stuk robuuster dan de doorgekweekte rassen. Ze hebben minder last van ziektes en geven je tuin een enorme boost qua biodiversiteit.

De blikvangers: Bessen die de show stelen

We beginnen met de buitenbeentjes. Dit zijn de struiken die je niet alleen plant voor de oogst, maar ook omdat ze er simpelweg fantastisch uitzien.

Augurkenstruik

De naam is wat misleidend, want de augurkenstruik heeft niets met augurken te maken. In het Engels noemen ze hem 'Dead Man's Fingers'. Waarom? In de herfst verschijnen er staalblauwe, vlezige peulen aan de struik. Als je deze opensnijdt, vind je een gelei-achtige massa met zaden. De smaak is verrassend subtiel en zoet, een beetje vergelijkbaar met watermeloen of komkommer. Een absolute 'conversation starter' in je tuin.

Japanse Wijnbes

Als er één struik is die in elke tuin past, dan is het de Japanse Wijnbes. Het is daarom een struik die je in steeds meer moestuinen ziet. Maar omdat je geen wijnbessen bij de groenteboer kunt vinden, reken ik het nogsteeds als een bijzondere bessenstruik.

De takken zijn bedekt met roodachtige haren (die niet prikken zoals een braam) en de bessen zitten in een soort beschermend jasje. Zodra ze felrood en een beetje plakkerig zijn, kun je ze plukken. Ze zijn heerlijk friszoet en de opbrengst is vaak enorm. Bonus: de vogels blijven er vaker vanaf dan van gewone frambozen.

Chocobes

Ook wel bekend als de karamelbes of fazantenbes. Deze struik krijgt prachtige hangende trossen met paarse bloemen. De bessen die daarna verschijnen, moet je pas eten als ze bijna zwart en een beetje zacht zijn. De smaak? Een bizarre maar lekkere combinatie van verbrande suiker en pure chocolade met een licht bittertje. Let op: eet ze niet te vroeg, want dan zijn ze wel behoorlijk bitter.

Japanse krentenboom

Dit is een vreemde eend in de bijt. Bij de meeste planten eet je de vrucht, maar bij de Japanse Krentenboom eet je de verdikte vruchtstelen. Zodra de eigenlijke vruchtjes rijp zijn, worden de steeltjes dik, vlezig en bruin. Ze smaken exact naar rozijnen (krenten). Het is eerder een grote struik dan een boom, en hij geeft licht geurende bloemen in de zomer. Dus ook voor de sier is deze plant echt de moeite waard.

Goumibes

De Goumi is een persoonlijke favoriet van veel 'permacultuur' liefhebbers. Waarom? Omdat deze struik stikstof uit de lucht haalt en de bodem verbetert. De bessen zijn klein, rood met zilveren spikkels en smaken heerlijk aromatisch als ze goed rijp zijn. Ze zijn een beetje wrang als ze nog niet helemaal klaar zijn, dus heb even geduld tot ze bijna van de struik vallen.

Honingbes

De honingbes is vaak de allereerste struik waarvan je kunt oogsten; de langwerpige, diepblauwe vruchten zijn soms al in mei rijp. De smaak is een unieke mix van bosbes, framboos en een vleugje honing met een licht bittertje, en omdat de struik extreem winterhard is (tot wel -40°C), is hij nagenoeg onverwoestbaar in ons klimaat.

De honingbes is een direct familielid van de kamperfoelie. Dat zie je zo als de plant in maart zijn lichtgele bloemetjes laat zien.

Meer dan alleen frambozen

Iedereen kent de rode framboos, maar wist je dat je bijna de hele regenboog in je tuin kunt planten? Deze varianten zijn vaak net even sterker of zoeter dan de standaard soort.

Gele, oranje en paarse frambozen

Wil je eens iets anders dan rood? De Gele framboos (zoals de Fallgold, Golden Everest, Golddigger en Good as Gold) is vaak nog zoeter dan de rode variant. Een groot voordeel: vogels laten de gele bessen vaak met rust omdat ze denken dat ze nog niet rijp zijn. De Oranje framboos (zoals 'Valentina') zit qua smaak precies tussen rood en geel in.

Wil je echt iets unieks, kijk dan naar de Glen Coe. Dit is een paarse framboos met een zeer intens aroma dat bijna richting bramen neigt. Voor de liefhebbers van een stoer uiterlijk is er de Black Jewel (Zwarte framboos). Deze bessen zijn antracietzwart en bevatten extreem veel antioxidanten.

Bodembedekkers

Niet elke bes heeft een hoge struik nodig. Er zijn familieleden van de framboos die over de grond kruipen en zo onkruid onderdrukken terwijl ze je voorzien van fruit.

Gele kruipframboos: Een ideale bodembedekker die in de zomer bezaaid is met goudgele vruchtjes.
Poolbraam: Een klein blijvende plant uit het hoge noorden. De vruchten zijn zeer exclusief en hebben een smaak die door kenners als de beste onder de bramen wordt bestempeld.

Andere soorten

Heb je weinig ruimte? De Zuilframboos 'Raspberry Tower' groeit recht omhoog in plaats van breed uit. Ideaal voor in een grote pot op het terras. Zo kun je zelfs op een balkon genieten van een flinke oogst zonder dat je hele buitenruimte overwoekerd raakt.

Een ander familielid van de framboos is de aardbeiframboos 'Asterix'. De vruchten zien eruit als een glanzende kruising tussen een aardbei en een framboos. Ze zijn vooral erg decoratief en leuk voor kinderen om te plukken. Hoewel ze lekker zoet zijn zijn ze wat vlak van smaak en is de opbrengst wat lager.

De prachtframboos geeft prachtige dieproze bloemen ('Olympic Double' heeft zelfs dubbele bloemen) en zoete zalmkleurige vruchten met een zoete smaak.

De aardbeiframboos 'Asterix' heeft grote rode vruchten die wat uiterlijk betreft een beetje tussen framboos en aardbei inzitten.

Bijzondere kruisingen tussen bessen

Soms besluit de natuur (of een slimme kweker) twee soorten te combineren. Dat levert vaak vruchten op die groter, sterker of simpelweg lekkerder zijn.

Jostabes

De Jostabes is een klassieke kruising tussen een kruisbes en een zwarte bes. Het resultaat? Een struik zonder doorns (heel fijn!) met vruchten die groter zijn dan een zwarte bes, maar die heerlijke frisse smaak van de kruisbes behouden

Loganbes, Taybes en Boysonbes

De Loganbes is een toevallige kruising tussen een framboos en een braam. De vruchten zijn langwerpig en donkerrood. Zoek je iets vergelijkbaars maar dan nog groter? De Taybes geeft net iets grotere vruchten die perfect zijn voor jam of directe consumptie. De Boysenbes is ook een kruising, maar zit wat smaak en uiterlijk betreft dichter tegen een braam aan.

Boom of bes?

Sommige bessen groeien niet aan kleine struikjes die je makkelijk verplaatst, maar vormen de ruggengraat van je tuin. Deze soorten zijn vaak oersterk en vragen nauwelijks onderhoud.

Kornoeljebes

De Kornoeljebes is een van de eerste bloeiers in het voorjaar. Nog voordat er blad aan de struik zit, ontploft hij in een wolk van kleine gele bloemetjes. Voor bijen is dit een cruciale voedselbron in de vroege lente. In de nazomer verschijnen de dieproode, glanzende bessen. Vers zijn ze behoorlijk zuur, maar als je ze verwerkt in jam of compote, ontstaat er een smaak die lijkt op een mix van kers en cranberry.

De grote rode bessen van de kornoeljebes zijn perfect voor verwerking.

Nanking kers

De nanking kers is een compacte, breed uitgroeiende struik die in mei volledig wit kleurt van de bloesem. De bessen die volgen zijn klein, maar ze zitten met honderden tegelijk direct aan de takken vast. Het zijn eigenlijk miniatuur-kersjes. Ze zijn heerlijk om direct van de struik te snoepen, al is het ontpitten (vanwege het formaat) een monnikenwerkje als je er jam van wilt maken.

Szechuanpeper

Dit is een vreemde eend in de bijt, maar hij hoort absoluut in dit rijtje thuis. Bij de Szechuanpeper gaat het namelijk niet om het vruchtvlees, maar om de schil van de bes. De struik (die flinke doorns heeft) krijgt in het najaar kleine rode besjes die openspringen. De schilletjes oogst je, droog je en gebruik je in de keuken. Het effect? Een unieke, verdovende tinteling op je tong die onmisbaar is in de Aziatische keuken. Een bes die je niet eet, maar ervaart.

Meidoorn en Sleedoorn: De inheemse smaakmakers

Vaak zien we deze struiken alleen in boerenheggen, maar ze verdienen een plek in de tuin. De sleedoorn geeft diepblauwe bessen met een witte waas. Let op: pluk ze pas als de vorst eroverheen is gegaan, anders trekken je kaken gegarandeerd samen van het zuur. Ze zijn de ultieme basis voor 'Sloe Gin'. De meidoorn geeft meelachtige rode bessen die vroeger veel als 'hongerbrood' werden gegeten, maar nu vooral gewaardeerd worden in gelei of als medicinale thee.

Peerlijsterbes

Vergeet de bittere lijsterbessen die je van de straat kent. De peerlijsterbes is een eeuwenoude cultuurplant die vruchten geeft die eruitzien als mini-peertjes. Ze moeten eerst 'bletten' (overrijp worden en bruin verkleuren) voordat ze lekker zijn. Dan smaken ze echter heerlijk zoet en aromatisch, bijna als een soort dadel-appelmoes.

Nog meer om te ontdekken

Omdat de lijst met bijzondere bessen bijna eindeloos is, hebben we hieronder nog een aantal soorten die absoluut de moeite waard zijn om op te zoeken. Elke soort heeft zijn eigen unieke kracht:

Saskatoonbes (Amelanchier alnifolia): Lijkt op een blauwe bes, maar groeit aan een makkelijke struik die op bijna elke grond gedijt. Smaakt naar bosbes met een vleugje amandel.
Appelbes: deze bes eet je niet zo snel direct uit de struik, maar het is een fantastische toevoeging aan jam of sap. Vol aroma en nog voller van vitamines!
Kiwibes: De gladde, kleine variant van de bekende kiwi. Je eet ze met schil en al zo uit de hand.
Witte aardbei (Pineberry): Een witte aardbei met rode pitjes die verrassend naar ananas smaakt.
Duindoornbes: Een vitamine C-bom. De felle oranje bessen zijn extreem zuur maar supergezond in sappen.
Dwergkwee ('Crimson & Gold' of 'Jet Trail'): Prachtige bloeiers voor laag bij de grond. De harde vruchten ruiken heerlijk en zijn perfect voor ouderwetse kweepeergelei.
Goudbes (Physalis): De bekende lampionvrucht. In de volle grond groeien ze vaak veel uitbundiger dan in een pot.
Japanse Rozenbottel (Rosa rugosa): Geeft enorme, vlezige rozenbottels waar je fantastische siroop van kunt maken.
Roze blauwe bes (Pink Lemonade): een variant op de bekende blauwe bes met prachtige dieproze besjes.
Dormanbes: een onbekend lid van de bramenfamilie met rode zachtzure vruchten.
Vossenbesje (rode bosbes): vooral bekend van de heerlijke scandinavische jam (Lingon) die van dit besje gemaakt wordt.
Oranje kruisbes: Waar de meeste kruisbessen groen of rood zijn, geeft de 'Dagmar' prachtige oranje vruchten. Uniek!

Aan de slag met bijzondere bessen!

We hebben nu een enorme lijst aan smaken, kleuren en vormen behandeld. Je vraagt je misschien af: waar begin ik? Mijn advies is altijd: kies één plant die je qua uiterlijk aanspreekt én die past bij je bodem. Een blauwe bes (zoals de 'Pink Lemonade') wil zure grond, terwijl een vlier bijna overal groeit.