Een kersenboom snoeien: stap-voor-stap

Een kersenboom is een leuke en krachtige boom voor de tuin, maar het snoeien ervan kan een behoorlijke uitdaging zijn. De boom heeft enorm veel groeikracht om mee te werken. Snoei je op het verkeerde moment of op de verkeerde manier, dan kan dat ernstige schade opleveren door ziektes. In dit artikel vertellen we je precies hoe het moet.

We behandelen de juiste timing voor ons Nederlandse klimaat, de opbouw van de boom, het verschil tussen groeivormen en geven je een concreet stappenplan voor jonge, volwassen én verwaarloosde kersenbomen.

Op deze pagina:

De juiste snoeitijd: timing is belangrijk
Het doel van de snoei: opbouw van de ideale kersenboom
Levensduur van een kersenboom
Stap-voor-stap snoei-instructie
Onderhoudssnoei bij een volwassen dragende boom
Renovatie van een oude, verwaarloosde zoete kers
Verder lezen
Referenties

De juiste snoeitijd: timing is belangrijk

Bij een kersenboom wordt het snoeimoment bepaald door twee plantenziekten die op de loer liggen. Deze kwalen zijn:

Loodglans (Chondrostereum purpureum): een schimmel die takken laat afsterven.
Gomziekte (Pseudomonas syringae): een bacterie die plekken met dikke, oranje-bruine gomplekken veroorzaakt en complete gesteltakken kan doden.

Beide ziekteverwekkers zijn actief in koel, nat weer van oktober tot april. Elke snoeiwond in die periode is een open deur voor infecties. In Nederland hebben we veel neerslag en een lange koele periode, waardoor de tijd waarin we kunnen snoeien dus relatief kort is.

De juiste tijd om een kersenboom te snoeien is na de oogst, op een droge dag in augustus of september. Op dat moment zijn de temperaturen nog hoog genoeg dat loodglans en gomziekte de boom nog niet kunnen aantasten. Zomersnoei remt de sterke opgaande groei af, houdt de boom compact en geeft kleine wonden die in de nazomer nog snel overgroeien.

Belangrijke voorzorgsmaatregelen

Om infectie te voorkomen zijn de volgende voorzorgsmaatregelen verstandig:

Snoei nooit 1 tot 2 dagen voor voorspelde regen, bij vorst of wanneer het blad nog nat is.
Zaag grote wonden (>2 cm) direct glad af bij de takkraag (tegen de stam aan). Zaag zware takken in drie halen af om inscheuren van de schors te voorkomen.
Dek grote zaagwonden direct af met wondpasta.
Ontsmet je gereedschap met alcohol bij (vermoeden van) gomziekte.

Het doel van de snoei: opbouw van de ideale kersenboom

Een goed gevormde zoete kers in Nederland is geen torenhoge boom, maar een wat lagere, open en stabiele boom. Zo kan je makkelijk plukken, netten plaatsen en snoeien.

Zoete kersen vormen van nature steile V-vertakkingen die onder oogstgewicht snel uitscheuren. Zonder correctie draagt de boom alleen aan de uiterste toppen. Het fruit blijft klein en barst sneller na regen doordat het in een dichte kroon lang nat blijft.

Daarom zijn we op zoek naar onze 'ideale kersenboom'. Wat dat is, dat leg ik je graag uit.

De ideale kersenboom

Een ideale kersenboom ziet er als volgt uit:

Open hart met een harttak: Eén doorgaande harttak met 3 tot 5 hoofdgesteltakken radiaal om de stam verdeeld. Houd minimaal 30 cm verticale afstand tussen de gesteltakken. Zo stroomt licht en lucht overal doorheen, drogen bladeren snel op en krijgen schimmels geen kans. Een dichte kroon leidt in Nederland snel tot vruchtrot en gomziekte.
Wijde takhoeken (45 graden): Takken onder 40 tot 45 graden zijn ijzersterk en breken niet. Wijde hoeken maak je niet door te zagen, maar door te buigen: als een jonge scheut een paar centimeter lang is, druk je hem met een houten knijper (geplaatst strak boven de spruit op de stam) horizontaler. Ook kun je touw of spreidlatten gebruiken. Horizontalere takken zetten bovendien veel sneller vruchtknoppen aan.
Jong vruchthout als motor: De grootste en beste kersen groeien op jonge takken en sporen van 1 tot 3 jaar oud. Kersensporen kunnen wel 10 jaar produceren, maar de kwaliteit van het fruit neemt daarna sterk af. Het doel is continu verjongen: elk jaar een deel van het oude vruchthout vervangen door nieuw, zonder de oogst te halveren.
Beheersbare maat voor pluk en bescherming: Vogels zijn de grootste vijand van de kersenteler; barsten na regen de tweede. Alleen een compacte boom kun je effectief netten en eventueel afdekken tegen de regen.

Levensduur van een kersenboom

In Nederland wordt een zoete kers vrijwel altijd geënt op een onderstam die de uiteindelijke grootte en levensduur bepaalt.

Grotere bomen, zoals hoogstam of halfstam (zaailing), gaan het langst mee. Die worden gerust zo'n 60 tot 70 jaar oud. Kleinere bomen, zoals laagstam (Colt, Gisela), hebben een kortere levensduur van eerder 20 tot 30 jaar. Daarna verliest de kersenboom geleidelijk zijn groeikracht en gaat ook de vruchtopbrengst snel achteruit.

Hierna is het zaak om de kersenboom te gaan vervangen.

Stap-voor-stap snoei-instructie

Zoete kers draagt het merendeel van de bloemen op 2 tot 10 jaar oude sporen op ouder hout, met daarnaast bloemen aan de basis van éénjarige takken. Laat die sporen dus staan. Snoeien is bij zoete kers vooral sturen, luchten en verjongen.

Vormsnoei bij de jonge boom (Jaar 1 t/m 3)

De eerste jaren ligt de focus op het maken van een mooie boomvorm, niet op het simuleren van kersen. Dit doe je als volgt:

Bij aanplant (snoei pas in augustus/september na de eerste groei):
- Kies een kersenboom met rondom verdeelde zijtakken. Met zo'n boom is het het makkelijkste om de juiste vorm te krijgen.
- Kiest eerst een tak uit in het midden die de nieuwe stam (harttak) gaat vormen. Hiervoor kies je de meest verticale tak in het midden van de boom. Zijn er twee van zulke harttakken? Dan wordt er één verwijderd óf omgebogen tot gesteltak.
- Selecteer nu 4 tot 5 toekomstige gesteltakken. Dit zijn de schuine/meer horizontale takken die de bladerkroon gaan vormen. Het liefst zijn deze gesteltakken rondom de stam verdeeld, niet recht boven of tegenover elkaar, en het liefst met zo'n 30 cm verticale tussenruimte.
- Verwijder alle andere zijtakken geheel tot op de takkraag (net voor de stam).
- Kort de geselecteerde gesteltakken en de centrale harttak met een derde tot de helft in, tot op een naar buiten gerichte knop of zijtak. Dit forceert vertakking en voorkomt dat takken straks onder het gewicht van de kersen breken.
- Knijpers, gewichten en touwen kunnen gebruikt worden om gesteltakken af te buigen en zo de perfecte 45-graden hoek af te dwingen. Laat ze 3 tot 4 weken zitten.
Jaar 2 en 3 (augustus/september):
- Controleer de 45-graden hoeken. Corrigeer nog buigzame takken met een knijper, touw of spreidlat. Eenmaal verhout is buigen niet meer mogelijk.
- Snoei niet te hard: te veel weghalen bij een jonge zoete kers geeft veel waterlot (lange verticale takken zonder vertakkingen, die geen vrucht dragen).
- Verwijder uitsluitend kruisend, schurend, ziek en opgaand hout dat een andere gesteltak wil overgroeien.
- Kort te lange, nog kale verlengingen eventueel licht in (een derde tot de helft) om vertakking te stimuleren, maar laat sporen ongemoeid.

Onderhoudssnoei bij een volwassen dragende boom

Zodra de boom heeft gedragen, start de jaarlijkse verjongingscyclus. Voer deze snoei elk jaar uit in augustus/september, direct na de pluk.

Eerst opruimen

Eerst ruimen we de takken op die we liever kwijt dan rijk zijn.

Haal al het dode, beschadigde en zieke hout (herkenbaar aan zwarte kankers of gom) weg tot op het gezonde hout.
Dun de bovenste kroon iets sterker uit dan de onderste. In andere woorden: probeer meer takken bovenin de boom weg te halen, en minder onderin de boom. Een zoete kersenboom wordt snel topzwaar en schaduwt de onderste gesteltakken anders weg.

Verjonging

Nu hebben we alleen takken over die waardevol zijn. Om de kersenboom gezond te houden, verjongen we de boom. Dit doen we door een paar oude takken weg te halen, en ruimte te geven aan nieuwe takken. Verwijder maximaal 15% van de levende kroon per jaar.

Kort elk jaar een vijfde tot een kwart van de vruchttakken in. Dit stimuleert nieuwe sporen die betere kwaliteit geven.
Knip tot op een jongere zijtak of laat op de bovenste takken een stompje van 7 tot 12 cm staan. Lager in de boom, waar minder licht komt, laat je langere stompjes van 15 cm staan. Juist op die stompjes lopen nieuwe, productieve sporen uit.
Sporen die ouder dan 5 tot 7 jaar zijn en vol hangen met oude sporentrossen mag je uitdunnen. Laat sporen van 1 tot 3 jaar oud altijd staan.

Groei corrigeren

Als laatste proberen we een gezonde, stabiele groei te stimuleren.

Verwijder zwakke, dunne loten en opgaande waterloten in het hart.
Laat horizontale en licht doorhangende takken staan. Deze zijn zeer waardevol.
Als een gesteltak te lang of te zwaar wordt, knip hem dan terug tot op een jongere zijtak die de functie overneemt (deze vervangingstak moet minstens een derde van de dikte van de hoofdtak hebben). Zaag hem nooit halverwege af zonder een zijtak achter te laten.
Ondersteun zwaar hangende takken met stutten als ze dreigen te scheuren.

Renovatie van een oude, verwaarloosde zoete kers

Een verwaarloosde zoete kers is te hoog, dicht en vol dood hout in het hart, met kleine kersen alleen aan de uiteinden. Herstel spreid je uit over 3 tot 5 jaar.

Jaar 1 (augustus/september): Verwijder al het dode hout, plekken met gomziekte en 1 tot 2 grote, verkeerd staande gesteltakken om licht in de boom te brengen. Beoordeel daarna pas verder. Wonden groter dan 2 cm direct afdekken.
Jaar 2 – 3: Dun het waterlot dat na de eerste ingreep massaal in het hart ontspringt. Selecteer per gat 1 tot 2 goed geplaatste, wijde loten als vervangingstak en verwijder de rest.
Jaar 3 – 5: Verlaag de hoogte geleidelijk door de centrale harttak terug te zetten op een lagere, vitale zijtak. Herhaal de jaarlijkse verjonging (maximaal 15% per jaar, waarvan een vijfde tot een kwart inkorten). Geef na zware snoei compost of mulch, houd de boomspiegel vrij van gras en geef water bij droogte.

Controle voor je knipt: Lees eerst de boom. Hoe groeit hij? Hoeveel sporen draagt hij? Hoe is de lichtinval? Snoei zwakke bomen iets harder om de groei te prikkelen, en snoei hele sterke bomen juist lichter. En breek nooit sporen af bij het plukken of snoeien.

Verder lezen

Wil je graag meer te weten komen over een kersenboom in de tuin? Lees dan snel hier verder:

Referenties

Foto van kersenboom door Aleksei Fridman. Pexels licentie.

Foto van kersenboom vol met kersen door syd.trgt. Pexels licentie.

Foto van kersenboomgaard met gele bloemen door Jim Sorbie. CC BY 2.0 licentie.